Jak mądrze pożyczać

Zdarza się, że przeliczyłeś swoje możliwości spłaty rat albo coś poszło nie tak, jak to sobie  zaplanowałeś – straciłeś pracę, zachorował ktoś bliski. Kolejne wezwania do zapłaty, telefony z firm windykacyjnych to oznaki tego, że nie spłacasz na bieżąco zadłużenia. Potem wypowiedzenie umowy kredytu i sądowa egzekucja zadłużenia… 

Niemal wszyscy kredytobiorcy popełniają ten sam błąd – tak długo, jak się da, ukrywają swój problem przed kredytodawcą. To złe rozwiązanie. Ci, którzy poinformują o kłopotach odpowiednio wcześniej, szybciej znajdują wspólne rozwiązanie problemu.

Ulotka informacyjna "Jak mądrze pożyczać pieniądze" powstała przy współpracy Stowarzyszenia Konsumentów Polskich oraz Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce.

Zapoznaj się z treścią poradnika, którą znajdziesz poniżej lub pobierz poradnik w wygodnej wersji PDF.

JAK MĄDRZE POŻYCZAĆ PIENIĄDZE?

Czym jest kredyt konsumencki?

Kredyt konsumencki to pożyczone środki (pieniądze) głównie w formie pożyczki, kredytu bankowego i kredytu w karcie kredytowej na cele nie związane z działalnością gospodarczą. Mamy z nim do czynienia także przy zakupach na raty lub zakupach z późniejszym (przesuniętym) terminem płatności. Zawarcie umowy kredytu konsumenckiego to podpisanie umowy pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą (bankiem lub inną instytucją finansową) dotyczącej udzielenia lub obietnicy udzielenia konsumentowi środków, których kwota nie przekracza 80 000 zł lub ich równowartości w innej walucie.

Miej świadomość swoich praw!

Jesteś konsumentem czyli osobą fizyczną, która zawiera umowę w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Jesteś kredytobiorcą czyli jesteś słabszy ekonomicznie od przedsiębiorcy – kredytodawcy, dlatego Twoja umowa objęta jest szczególną ochroną prawną, określoną w ustawie z dnia 20 lipca 2001 roku o kredycie konsumenckim oraz w ustawie z dnia 2 marca 2000 roku o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny.

Przepisy zapewniają Ci:

• prawo do zrezygnowania z umowy (odstąpienia od niej) w terminie 10 dni, bez podania przyczyn;
•  jeżeli zawierasz umowę na odległość (np. przez Internet) masz prawo do rezygnacji z umowy w terminie 14 dni;
• prawo do przedterminowej spłaty zadłużenia, za którą kredytodawca nie może pobrać opłaty (zastrzec prowizji);
• kredytodawca może wypowiedzieć Ci umowę tylko w przypadkach wskazanych w ustawie;
• kredytodawca musi szczegółowo poinformować Cię przed zawarciem umowy o warunkach udzielanego kredytu i przekazać Ci wszystkie załączniki do umowy: regulaminy, taryfy prowizji i opłat.

Jeśli zaciągasz kredyt w kwocie przekraczającej 80.000 zł, nie korzystasz już z części wymienionych przywilejów np. z prawa odstąpienia od umowy, ale nadal Twoje prawa są chronione przepisami odpowiednich ustaw.

Kto może udzielić kredytu i jak sprawdzić jego wiarygodność?

Kredytodawcą, w rozumieniu przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, może być każdy przedsiębiorca, który w zakresie swojej działalności gospodarczej ma udzielanie kredytów konsumenckich. Najczęściej kredytodawcami są banki, ale na rynku funkcjonują również inni przedsiębiorcy – kredytodawcy: spółdzielcze kasy oszczędnościowo – kredytowe, instytucje finansowe; duże firmy i sklepy, które wydają własne karty kredytowe.

Przed podjęciem decyzji o zawarciu umowy warto sprawdzić wiarygodność przyszłego kredytodawcy, szczególnie wówczas, gdy jest on mało znany na rynku.

Zasady działania banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych są określone w ustawach. Informacje o innych kredytodawcach, często oferujących pożyczki np. w formie anonsów umieszczanych w prasie i na słupach ogłoszeniowych („Szybki kredyt bez żadnych formalności i zabezpieczeń”, „Kredyt na niezwykle korzystnych warunkach”) możesz oczywiście uzyskać od znajomych, przyjaciół, ale bardziej wiarygodne dane znajdziesz w:

• Krajowym Rejestrze Sądowym – wyszukiwarka elektroniczna dostępna jest na stronie www.ms.gov.pl – jeśli kredytodawca działa w formie spółki – najczęściej akcyjnej i z ograniczoną odpowiedzialnością.
• Ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej w gminie, w której znajduje się siedziba kredytodawcy – jeśli prowadzi on jednoosobową działalność gospodarczą bądź funkcjonuje w ramach spółki cywilnej.
• Pamiętaj o tym, że kredytodawca, który żąda wpłaty jakiejkolwiek, nawet symbolicznej kwoty przed zawarciem umowy bądź uzależnia wypłatę środków od uiszczenia przez Ciebie opłaty oraz taki, który unika podania pełnych danych o sobie (nazwy, adresu, numeru rejestru) jest niewiarygodny i działa niezgodnie z prawem!

Jak wybrać najlepszą ofertę?

Żeby uniknąć nieprzemyślanej decyzji o zaciągnięciu kredytu, powinieneś realnie ocenić swoje potrzeby i zastanowić się, jaka kwota kredytu jest Ci niezbędna. Musisz także pamiętać o tym, że w niektórych sytuacjach np. na wyprzedażach, pokazach czy podczas szaleństwa przedświątecznych zakupów łatwo przecenić własne możliwości spłaty zadłużenia. Pamiętaj, aby nie brać kredytu „na zapas”, bo niepotrzebnie zapłacisz opłatę od większej, niewykorzystanej sumy. Zorientuj się, czy dany kredytodawca oferuje możliwość podwyższenia pierwotnej kwoty.

Powinieneś dopasować pożyczkę do własnych potrzeb – zarówno wysokość, sposób spłaty, jak i rodzaj zabezpieczenia. Jakie są różnice?

• Kredyt w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym (ROR) – kredyt na rachunku bankowym osób fizycznych (inaczej nazywanym kontem osobistym). Jego uzyskanie pozwoli Ci na sfinansowanie wydatków przekraczających kwotę, która w danej chwili znajduje się na koncie.
• Karta kredytowa – rodzaj karty płatniczej, która umożliwia dokonywanie płatności na kredyt w ramach przyznanego limitu. Wysokość kredytu jest ustalona z góry. Karty takie często mają wyznaczony okres, w którym za kredyt nie są naliczane odsetki. Jeśli po tym czasie dług nie zostanie spłacony, posiadacz karty będzie musiał zapłacić odsetki, często bardzo wysokie. Musisz pamiętać o należytym przechowywaniu karty i poufnego kodu PIN. Nie powinieneś ujawniać go nikomu!!!
• Kredyt gotówkowy – pozwoli na pokrycie Twoich bieżących bądź większych wydatków np. świątecznych zakupów. Należy liczyć się z tym, że kredytodawca poprosi o wskazanie przeznaczenia kredytu, choć czasem wystarcza zaznaczyć przeznaczenie kredytu „na cele konsumpcyjne”. Środki dostaniesz do ręki albo na rachunek bankowy.
• Pożyczka – to odpłatne lub nieodpłatne przekazanie do dyspozycji pożyczkobiorcy określonej kwoty pieniędzy, bez konieczności określenia celu jej wydania. W przeciwieństwie do kredytu, od kwoty pożyczki nie zawsze naliczane są odsetki umowne, jednak zawsze należy sprawdzić, jaki jest jej koszt pomimo braku odsetek.
• Kredyt ratalny – pozwala sfinansować Twoje zakupy towarów i usług. Najczęściej kredytowane są zakupy sprzętu RTV, AGD i materiałów budowlanych. Wybór towaru i podpisanie umowy kredytowej następuje w jednym miejscu, a kredytodawca przekazuje kwotę równą cenie towaru (ewentualnie pomniejszoną o wkład własny) na rachunek sprzedawcy. Ty zaś odbierasz towar i zwracasz kredytodawcy w ratach cenę towaru powiększoną o kwotę odsetek, opłat i prowizji.
• Kredyt samochodowy – przeznaczony na nabycie auta. Kredyt może pokrywać również koszty ubezpieczenia pojazdu, czy koszty dodatkowego wyposażenia.
• Kredyt hipoteczny – możesz go uzyskać na zakup mieszkania, budowę lub remont domu, Jego spłata jest zabezpieczona hipoteką. Z uwagi na wysokość pożyczanych środków, spłacany jest w ciągu kilkudziesięciu lat.
• Pożyczka hipoteczna – korzystna, gdy chcesz pożyczyć dużą kwotę pieniędzy, na długi okres czasu, bez konieczności określania celu jej wydania. Zabezpieczeniem spłaty kredytu będzie wówczas nieruchomość.
• Kredyt konsolidacyjny – jeżeli  masz kilka kredytów w różnych bankach, musisz pamiętać o kilku ratach, płatnych w różnych terminach, możesz zamienić je w jeden – często niżej oprocentowany, udzielany na dłuższy okres, wygodniejszy do spłacenia. Kredytodawca udziela Ci jednego kredytu na całą kwotę zadłużenia i dokonuje wpłat na wszystkie Twoje kredyty, a czasem wypłaca Ci dodatkową kwotę na dowolny cel.

Znając wysokość potrzebnej kwoty, warto jest – nie nastawiając się na żadną konkretną propozycję:

• zebrać oferty różnych kredytodawców,
• przeczytać je wraz z dołączonymi do nich regulaminami i taryfami prowizji i opłat,
• porównać całkowity koszt kredytu (sumę wszystkich kosztów wraz z odsetkami i innymi opłatami i prowizjami, które konsument jest zobowiązany zapłacić za kredyt),
• porównać wysokość oprocentowania i warunki jego zmiany,
• sprawdzić czy istnieje możliwość wynegocjowania np. niższej marży, sposobu zabezpieczenia kredytu, daty płatności rat,
• sprawdzić, jakie dokumenty będą potrzebne do zbadania zdolności kredytowej i zawarcia umowy,
• sprawdzić wysokość opłat związanych ze zmianą warunków umowy,
• ustalić, jaki jest czas rozpatrywania wniosku kredytowego.

W razie jakichkolwiek wątpliwości powinieneś zapytać konsultantów o szczegóły przyszłej umowy, a także sprawdzić, jaka jest opinia innych konsumentów o porównywanych produktach.

PAMIĘTAJ, że informacje podawane przez przyszłego kredytodawcę muszą być: jasne, rzetelne i wystarczające do prawidłowego wyboru oferty. Jeśli przedsiębiorca nie chce wydać Ci regulaminu czy ogólnych warunków umów albo nie udziela rzeczowych informacji – zrezygnuj z jego oferty!

Umowa kredytu musi być zawarta na piśmie i określać m. in. dokładne dane stron umowy, wysokość kredytu i oprocentowania, zasady i terminy spłaty, informację o całkowitym koszcie kredytu, sposobie zabezpieczenia, a także informować konsumenta o przysługujących mu szczególnych uprawnieniach: do przedterminowej spłaty kredytu i prawie do odstąpienia od umowy.

Brak w umowie kredytu konsumenckiego danych wymaganych przez ustawę o kredycie konsumenckim powoduje, że konsument korzysta z tzw. kredytu darmowego, co oznacza, że po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia zwraca sam kapitał, bez odsetek i opłat.

Uwaga na promocje!

Może się zdarzyć, że skuszony hasłem „PROMOCJA” i okraszonymi ciepłym uśmiechem zapewnieniami konsultantki o niebywałej wprost okazji, chcesz podpisać umowę nawet bez czytania. Nie rób tego! Koniecznie przeczytaj umowę i sprawdź, czy przedstawione warunki promocji są zgodne z tymi, o których usłyszałeś. W razie sprzeczności – nie podpisuj umowy!

NIE POZWÓL, aby kredytodawca przyspieszał Twoją decyzję sugerując Ci, że tylko niezwłoczne podpisanie umowy gwarantuje Ci zysk albo że za chwilę upłynie termin promocji. Nie daj się także zwieść twierdzeniom, że nie możesz opuścić pomieszczeń przedsiębiorcy bez zawarcia umowy, ani informacjom, że jeśli nie podpiszesz umowy konsultant utraci pracę.

Dokładnie sprawdź, jaki wpływ ma promocja na pozostałe postanowienia umowy i czy rzeczywiście odniesiesz korzyść finansową. Jeśli skorzystanie z promocji uzależnione jest od Twojego działania np. od spłaty całej kwoty pieniędzy do połowy okresu kredytowania, zastanów się, czy zdołasz wypełnić dodatkowe warunki.
Jeśli warunki promocji nie są jednoznaczne, poproś o wytłumaczenie zapisów umowy i pamiętaj, że możesz ponownie przemyśleć ofertę w domowym zaciszu.

Co kredytodawca chce wiedzieć o przyszłym kredytobiorcy?

„Z ręką na sercu” przemyśl swoje możliwości spłaty długu szczególnie, gdy kwota kredytu jest wysoka, a spłata rozłożona na długi czas. Pamiętaj, że Ty sam najlepiej ocenisz swoją zdolność do spłaty, ale tylko pod warunkiem, że nie zapomnisz o części comiesięcznych wydatków przeznaczonych np. na benzynę czy na zajęcia dodatkowe Twoich pociech. Ustal, na jakie wyrzeczenia możesz sobie pozwolić spłacając zadłużenie, a jaka wysokość raty zacznie Ci spędzać sen z powiek.

PAMIĘTAJ: przy badaniu zdolności do spłaty zadłużenia ocenia się możliwość spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie.

Osoba ubiegająca się o kredyt jest zobowiązana przedłożyć na żądanie instytucji udzielającej pożyczki dokumenty i informacje niezbędne do dokonania oceny zdolności do spłaty zaciągniętego kredytu, czy pożyczki. Wykaz dokumentów określa kredytodawca, a jego decyzja o przyznaniu bądź odmowie udzielenia kredytu nie podlega ocenie innych podmiotów np. sądów.
Obecnie, gdy kredytodawcy korzystają z danych umieszczonych w Biurze Informacji Kredytowej S. A. (BIK S. A.), które zostało powołane dla potrzeb minimalizowania ryzyka kredytowego oraz z danych Biur Informacji Gospodarczej, kredytodawcy zwalniają konsumentów z obowiązku uzyskiwania z wielu instytucji zaświadczeń o stanie ich zobowiązań, a tym samym oszczędzają czas klienta, nie narażają go na dodatkowe koszty oraz przyspieszają procedurę udzielenia kredytu.

Jeśli należycie spłacałeś poprzednie zobowiązania i Twoja historia kredytowa jest pozytywna, warto zadbać, aby Twoje dane znajdowały się w BIK S. A., poprzez wyrażenie zgody na dłuższe przechowywanie danych przez Biuro Informacji Kredytowej, co ułatwi Ci uzyskanie kredytu w przyszłości.

Każdy konsument ma prawo wystąpić do BIK, nie częściej niż raz na 6 miesięcy, z wnioskiem o udostępnienie informacji na temat jego danych osobowych przetwarzanych w zbiorze BIK. Wniosek o udostępnienie Raportu przesyła się listem poleconym na adres: Biuro Informacji Kredytowej S.A. Biuro Obsługi Klienta: ul. Pruszkowska 17 02-119, Warszawa dopisek: „ZAPYTANIE” albo składa się osobiście lub przez osobę upoważnioną bezpośrednio w Biurze, w dniach: od poniedziałku do piątku, w godzinach 8.30–15.30.

Sposoby zabezpieczenia kredytu lub pożyczki.

Pożyczkodawca jest zobowiązany do zapewnienia sobie jak największego prawdopodobieństwa spłaty zadłużenia przez dłużnika, zatem może wymagać zabezpieczenia spłaty kredytu. Najpopularniejszymi zabezpieczeniami są: poręczenie wekslowe, poręczenie, zastaw rejestrowy, blokada środków na rachunku, przewłaszczenie, hipoteka. Kredytobiorca może także ubezpieczyć się od niektórych ryzyk np. zgonu, trwałej, całkowitej niezdolności do pracy, poważnej choroby lub innych. Wtedy, w przypadku wystąpienia któregoś z nich, dług wobec instytucji kredytującej zostanie zmniejszony lub całkowicie spłacony. Warto przed podpisaniem umowy kredytowej zapoznać się z treścią Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (tzw. OWU).

PAMIĘTAJ: jeśli proponowany rodzaj zabezpieczenia Ci nie odpowiada – negocjuj!

Podpisałeś umowę?
Masz jeszcze 10 dni na zmianę decyzji.

Może się zdarzyć, że Twoja decyzja o zaciągnięciu kredytu nie była właściwa albo już po podpisaniu umowy – natrafiłeś na lepszą ofertę bądź znalazłeś inne źródło finansowania wydatków. A może po uważnej lekturze umowy znalazłeś w niej niekorzystne dla siebie zapisy. Wszystko jedno, jaki jest powód – masz zagwarantowane 10 dni, a w przypadku tzw. umów na odległość czyli zawieranych np. przez Internet – 14 dni na zmianę decyzji!
Kredytodawca ma obowiązek podać w umowie informację o terminie, sposobie i skutkach odstąpienia od umowy przez konsumenta oraz wręczyć mu – przy zawarciu umowy, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, z oznaczeniem swojego imienia, nazwiska (nazwy) i adresu zamieszkania (siedziby).

PAMIĘTAJ: oświadczenie o odstąpieniu od umowy kredytu musi być złożone na piśmie w ustawowym terminie.

Co robić, gdy kredytodawca działa niezgodnie z umową?

Może się zdarzyć, że kredytodawca nieprawidłowo wykonuje postanowienia umowy albo ich w ogóle nie wykonuje np. nie zawiadamia o zmianie wysokości opłat czy oprocentowania albo nie wypłaca części kredytu.

PAMIĘTAJ: jesteś równoprawną stroną umowy!

Masz prawo żądać od kredytodawcy wyjaśnienia Twoich wątpliwości dotyczących warunków umowy i jej realizacji. Jeśli nie jesteś pewien czy masz rację bądź chcesz uzyskać informację prawną, pomogą  i eksperci bezpłatnej Infolinii Konsumenckiej czynnej codziennie w godz. 9.00–17.00 pod numerem: 0 800 800 008.

Reklamację związaną z nieprawidłowym wykonaniem umowy przez kredytodawcę powinieneś złożyć pisemnie. Jeśli Twoje działanie nie przyniesie rezultatów, a w przypadku banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych – gdy nie udzielą one odpowiedzi na reklamację w terminie 30 dni od dnia jej złożenia, możesz skorzystać z pomocy instytucji lub organizacji zajmujących się ochroną praw konsumentów:

• powiatowi lub miejscy rzecznicy konsumentów,
• Stowarzyszenie Konsumentów Polskich,
• Federacja Konsumentów,                                                                                                                                                      bądź zajmujących się rozstrzyganiem sporów:

• między konsumentami a bankami – Arbiter Bankowy,
• między konsumentami a spółdzielczymi kasami oszczędnościowo – kredytowymi – Spółdzielczy Arbitraż Konsumencki,
• między konsumentami a przedsiębiorstwami zrzeszonymi w Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (KPF) – na naruszenie Zasad Dobrych Praktyk (kodeks etyczny obowiązujący w Konferencji) – Komisja Etyki przy KPF.

Co zrobić gdy pojawiają się kłopoty ze spłatą zadłużenia?

Zdarza się, że przeliczyłeś swoje możliwości spłaty rat albo coś poszło nie tak, jak to sobie  zaplanowałeś – straciłeś pracę, zachorował ktoś bliski. Kolejne wezwania do zapłaty, telefony z firm windykacyjnych to oznaki tego, że nie spłacasz na bieżąco zadłużenia. Potem wypowiedzenie umowy kredytu i sądowa egzekucja zadłużenia… A przecież można tego uniknąć!

Niemal wszyscy kredytobiorcy popełniają ten sam błąd – tak długo, jak się da, ukrywają swój problem przed kredytodawcą. To złe rozwiązanie. Ci, którzy poinformują o kłopotach odpowiednio wcześniej, szybciej znajdują wspólne rozwiązanie problemu – kredytodawcy mogą rozłożyć spłatę na korzystniejsze raty, wydłużyć okres kredytowania, umorzyć część odsetek karnych i opłat windykacyjnych. Na każdym etapie istnieje możliwość porozumienia się z kredytodawcą, któremu również zależy na rozwiązaniu Twoich problemów. Windykacja jest bardzo kosztowna – również dla Ciebie – odsetki karne i koszty prowadzenia windykacji w tym koszty egzekucji komorniczej znacznie zwiększą Twoje zadłużenie, a ponadto, im większa liczba dni opóźnienia spłaty i wyższa kwota zaległości, tym mniejsze możliwości i chęci ustępstw ze strony kredytodawcy, który musi dbać o swoje interesy. Jeśli Twoja sprawa trafi jednak do firmy windykacyjnej, to postaraj się z nią jak najszybciej skontaktować i uzgodnić sposób polubownej spłaty zadłużenia. Zwykle możesz liczyć na rozłożenie go na dogodne raty i podpisanie ugody.

PAMIĘTAJ:

• Podejmij działanie od razu i nie czekaj aż sytuacja wymknie się spod kontroli.
• Skontaktuj się z kredytodawcą i zaproponuj racjonalny sposób dalszej spłaty.
• Sprawdź, czy możesz uzyskać korzystniejszy kredyt konsolidacyjny.